Κάθε ψυχοθεραπευτής ακολουθεί μια συγκεκριμένη προσέγγιση, στην οποία έχει ειδικευτεί μετά το βασικό του πτυχίο στην ψυχολογία.

Στην δική μου περίπτωση, η προσέγγιση που ακολουθώ ονομάζεται «Αφηγηματική θεραπεία & Κοινοτική Πρακτική» (Narrative therapy & Community Work). Παρά το γεγονός ότι η Αφηγηματική Ψυχοθεραπεία είναι ιδιαίτερα δημοφιλής κυρίως στις σκανδιναβικές χώρες, στην Αυστραλία και την Αμερική, στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια φαίνεται να εμπνέει ολοένα και περισσότερο την δουλειά των επαγγελματιών ψυχικής υγείας.

Είμαι η πρώτη στην Ελλάδα (και η μοναδική, τουλάχιστον μέχρι στιγμής) που έχει ολοκληρώσει ανώτερο πανεπιστημιακό επίπεδο σπουδών στην Αφηγηματική Ψυχοθεραπεία (Μεταπτυχιακό πρόγραμμα Πανεπιστημίου Μελβούρνης/Dulwich Center).

 

Αφηγηματική Προσέγγιση

Michael White-3Η Αφηγηματική Ψυχοθεραπεία & Κοινοτική Πρακτική αναπτύχθηκε αρχικά από την συνεργασία μεταξύ του Michael White στην Αυστραλία και του David Epston στην Νέα Ζηλανδία. Σήμερα ασκείται σε ολόκληρο τον κόσμο όπως και στην Ελλάδα από πιστοποιημένους αφηγηματικούς θεραπευτές.

david-epston okΠροέρχεται από μία πληθώρα πρωτοπόρων και περίπλοκων θεωρητικών τοποθετήσεων στη φιλοσοφία, την κοινωνική και ιστορική έρευνα και την κοινωνική ανθρωπολογία και είναι μια θεραπεία που συνδέεται με την κονστρουξιονιστική παράδοση σκέψης.

Η Αφηγηματική αποτελεί μια μη ενοχοποιητική και μη παθολογικοποιητική προσέγγιση στην θεραπεία η οποία τοποθετεί τους ίδιους τους ανθρώπους ως ειδικούς για την ζωή τους. Προσφέρει τρόπους ώστε θεραπευτής & θεραπευόμενος να εργάζονται μαζί γύρω από την εμπειρία του δεύτερου, αντί ο θεραπευόμενος να αντιμετωπίζεται ως αντικείμενο αξιολόγησης ή διάγνωσης με βάση την «ειδική» γνώση. 

problems okΜια από τις κεντρικές ιδέες της Αφηγηματικής θεραπείας είναι ότι «οι άνθρωποι δεν είναι το πρόβλημα. Οι άνθρωποι είναι άνθρωποι και το πρόβλημα είναι το πρόβλημα». Οι θεραπευτές κατανοούν τα προβλήματα ως ξεχωριστά από την ταυτότητα των ανθρώπων. Θεωρούν ότι οι άνθρωποι βρίσκονται αντιμέτωποι με προβλήματα τα οποία επιδρούν σε αυτούς & την ζωή τους. Από την άλλη, τα ίδια τα προβλήματα μπορούν και γίνονται αντικείμενο της επιρροής των ανθρώπων. 

Η εξωτερίκευση των προβλημάτων από τον «εσωτερικό κόσμο» των ανθρώπων ή της οικογένειας ως σύνολο, επιτρέπει θεραπευτές και θεραπευόμενους να δουλέψουν συνεργατικά προκειμένου να μετατρέψουν τα προβλήματα (και όχι τον ίδιο τον θεραπευόμενο/η ή την οικογένεια) σε αντικείμενο διερεύνησης & επιρροής από τους ανθρώπους. Οι θεραπευόμενοι προσκαλούνται να πάρουν θέση ως προς το είδος της σχέσης που επιθυμούν να αναπτύξουν με το πρόβλημα.

Οι θεραπευτές προσκαλούν τους ενδιαφερόμενους σε μια ιδιαίτερη χρήση της γλώσσας ή μερικές φορές σε μια προσωποποίηση των προβλημάτων τους. Αυτού του είδους οι πρακτικές συχνά συνδέονται με χιούμορ και διάθεση παιχνιδίσματος σε συνδυασμό πάντοτε με την απαραίτητη προσοχή και φροντίδα. Το θεραπευτικό ταξίδι σε πολλές περιτπώσεις μετατρέπεται σε μια εξαιρετικά ευχάριστη και ανατρεπτική διαδικασία συν-έρευνας (co-research)!

grandparentsΣτην προσπάθειά μας να κάνουμε νόημα κατασκευάζουμε ή συντηρούμε ιστορίες. Οι ζωές μας οργανώνονται γύρω από ιστορίες που λέμε οι ίδιοι για τους εαυτούς μας ή ιστορίες που κατασκευάζουν άλλοι για εμάς. Οι ιστορίες αυτές έχουν πραγματικά & αισθητά αποτελέσματα στον τρόπο που βιώνουμε τον εαυτό μας, τις σχέσεις μας, τον κόσμο. Οι αφηγηματικοί θεραπευτές συμβάλλουν στην συν-διερεύνηση της σημασίας που έχουν για τους θεραπευόμενους οι ιστορίες που φέρνουν, των επιπτώσεων που αυτές ο ιστορίες έχουν για την ζωή και τις σχέσεις τους, καθώς και των διαφόρων πλαισίων μέσα στα οποία διαμορφώνονται και συγγράφονται. Επιπλέον, όλες οι ιστορίες κατασκευάζονται εν μέσω ευρύτερων αφηγήσεων που συνθέτουν τα κοινωνικά, πολιτικά και διαπροσωπικά πλαίσια ζωής.

ok 4Όταν οι ιστορίες των προβλημάτων πολιορκούν τις ζωές των ανθρώπων, τότε οι άνθρωποι παρασύρονται σε μια ισχνή περιγραφή του εαυτού τους, των σχέσεών τους, της ζωής και απομακρύνονται από δικούς τους προτιμώμενους τρόπους ύπαρξης και σύνδεσης. 

οκ1Η θεραπευτική συζήτηση αναδεικνύει εξαιρέσεις στις ιστορίες των προβλημάτων που φέρνει ο θεραπευόμενος. Πρόκειται για γεγονότα, στιγμές, βήματα, σκέψεις, προθέσεις, ίχνη δράσης που αναλαμβάνουν οι άνθρωποι και έρχονται σε αντίθεση ή βρίσκονται έξω από την περιοχή της προβληματικής ιστορίας.

Την στιγμή που οι κυρίαρχες προβληματικές ιστορίες αποπροσανατολίζουν τον άνθρωπο από τους προτιμώμενους τρόπους ζωής του, οι θεραπευτές συμβάλλουν στην ανάπτυξη πλούσιων εναλλακτικών ιστοριών που αντανακλούν τις ικανότητες, αποθέματα, προτιμήσεις, γνώσεις ζωής, προθέσεις, αξίες, πεποιθήσεις, σκοπούς, επιδιώξεις, αφοσιώσεις, εμπνεύσεις, όνειρα, αφοσιώσεις των ενδιαφερόμενων καθώς και την σύνδεσή τους με σημαντικές φιγούρες. Αυτή η προσωπική ατζέντα της ταυτότητας των ανθρώπων (personal agency) γίνεται κατανοητή ως ιδιαίτερη για τον καθένα, πολύτιμη & μοναδική. 

Άλλωστε οι ζωές των ανθρώπων δεν διαμορφώνεται από μια και μόνο ιστορία (π.χ την προβληματική) αλλά είναι πολυ-ιστορικές. Επομένως ιστορίες αντίστασης απέναντι στις επιπτώσεις των προβλημάτων πάντοτε υπάρχουν διαθέσιμες, ανεξαρτήτως της ηλικίας του ενδιαφερόμενου ή της έντασης/πολυπλοκότητας/μορφής του προβλήματος.

Οι θεραπευόμενοι έρχονται σε επαφή με νέους & διαφοροποιημένους τρόπους κατανόησης του εαυτού, των σχέσεων και της ζωής τους, ανακτώντας σταδιακά όλες αυτές τις παραμελημένες πλευρές των εμπειριών τους που επισκίαζε η ιστορία του προβλήματος.

οκ 2Βέβαια, οι θεραπευτές βοηθούν τους θεραπευόμενους να τοποθετούν τα προβλήματα όχι απλά έξω από την ταυτότητά τους αλλά και πίσω στα ευρύτερα πλαίσια/σχέσεις δύναμης που τα παράγουν ή τα συντηρούν. Άλλωστε η συμμετοχή μας στον κοινωνικό κόσμο δεν είναι ποτέ ουδέτερη. Διαμορφώνεται και διαμορφώνει εμπειρίες προνομίων & περιθωριοποίησης, οι οποίες επηρεάζουν σημαντικά την ζωή μας, την ταυτότητά μας, τις πεποιθήσεις μας, την δράση μας. Ο θεραπευόμενοι προσκαλούνται να αποδομήσουν τον ρόλο ευρύτερων κατασκευών φύλου, εθνικότητας, κουλτούρας, τάξης, γνώσης, ηλικίας, σεξουαλικού προσανατολισμού κ.τ.λ σχετικά με τον τρόπο που τα παραπάνω πλαίσια/σχέσεις δύναμεις συμβάλλουν στην εγκατάσταση και λειτουργία  στην ζωή τους συγκεκριμένων αντιλήψεων και πρακτικών. Αφού αξιολογήσουν τον τρόπο που οι αυτες οι λειτουργίες δύναμης υποστηρίζουν τα προβλήματά τους προσκαλούνται να πάρουν θέση, σύμφωνα με τις δικές τους εναλλακτικές αξίες, ελπίδες και υποστηρικτικά πλαίσια.

οκ 3Επιπλέον, στο επίκεντρο των συν-διερευνήσεων τίθεται ο ρόλος κυρίαρχων κοινωνικών αφηγήσεων και ιδεών. Συχνά οι ενδιαφερόμενοι αποφασίζουν να αμφισβητήσουν ή να αντισταθούν (με μικρά «τοπικά» βήματα) σε νόρμες και κυρίαρχους λόγους όταν καταλαβαίνουν αυτές οι υποτιθέμενες «αλήθειες» ή «δεδομένα» να έχουν επιβαρυντικές επιδράσεις στην ζωή τους, έστω κι αν πρόκεται για δημοφιλεις αντιλήψεις που διεκδικούν ισχυρή παρουσία στη σύγχρονη δυτική κοινωνία. 

Οι αφηγηματικές συζητήσεις μπορούν και σε κάποιες περιπτώσεις συμβαίνει (ανάλογα με τις προτιμήσεις των θεραεπευόμενων), να διαπραγματεύονται όχι μόνο προσωπικές αλλαγές αλλά και την ανάληψη κοινωνικής και πολιτικής ευθύνης μέσω της επανασύνδεσης των θεραπευόμενων με τις προτιμώμενες κοινωνικές τους αξίες.

descenterd but influentialΟι θεραπευτές κρατούν ένα ρόλο «αποκεντρωμένο αλλά επιδραστικό». Ο ρόλος των θεραπευτών είναι αποκεντρωμένος ως προς το περιεχόμενο της θεραπευτικής συζήτησης καθώς στο επίκεντρο τοποθετούνται οι γνώσεις ζωής και τα νοήματα του ίδιου του θεραπευόμενου. Διατηρώντας τη στάση του «μη γνωρίζοντος» θεραπευτή, θέτουν ερωτήματα που διέπονται από πραγματική περιέργεια και στα οποία πραγματικά δεν μπορούν να γνωρίζουν τις απαντήσεις. Ωστόσο ο ρόλος τους παραμένει παράλληλα και επιδραστικός ως προς την διαδικασία, καθώς αναλαμβάνουν την ευθύνη να θέτουν ερωτήματα που μπορούν να συμβάλλουν στην προσπάθεια του θεραπευόμενου να αλλάξει την σχέση του με το πρόβλημα. Οι θεραπευτές διαθέτουν ιδιαίτερες δεξιότητες ως προς την διευκόλυνση της διαδικασίας συν-ερευνας και τον εντοπισμό πιθανών ανοιγμάτων για την ανάπτυξη πλούσιων εναλλακτικών ιστοριών.

Η αφηγηματική θεραπεία απευθύνεται σε άτομα, οικογένειες, ζευγάρια, ομάδες, οργανισμούς, ευρύτερες συλλογικότητες για την αντιμετώπιση κάθε είδους προβλήματος που μπορεί να τους απασχολεί.

Ενδεικτικά θέματα (χάριν ευκολίας παρατίθονται εδώ όπως ευρέως διαδεδομένοι διαγνωστικοί ορισμοί): ψυχώσεις (π.χ σχιζοφρένεια), κατάθλιψη, άγχος, πανικός, διατροφικές διαταραχές, τραυματικές εμπειρίες, αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές, εθισμοί σε ουσίες, τυχερά παιχνίδια, ίντερνετ, ψυχοσωματικά συμπτώματα, πένθος & απώλεια, αρνητική αίσθηση εαυτού, μοναξιά, κρίσιμες & μεταβατικές φάσεις ζωής, διερεύνηση/επανασύνδεση με προτιμώμενη ταυτότητα, επίλυση διλημμάτων ή λήψη αποφάσεων, ζητήματα διαπροσωπικών σχέσεων, σεξουαλικές δυσκολίες, ζητήματα στις σχέσεις γονέων-παιδιών, προβλήματα καθημερινότητας/εργασίας.

H Αφηγηματική προσέγγιση μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε συνεδρίες μέσω skype καθώς και στις παραδοσιακές «πρόσωπο με πρόσωπο» συνεδρίες.

Αν ενδιαφέρεστε να μάθετε περισσότερα σχετικά με τη Αφηγηματική θεραπεία, αν έχετε επιπλέον απορίες ή χρειάζεστε διευκρινήσεις, παρακαλώ επικοινωνήστε μαζί μου.

 

Κασσάνδρα Πήτερσεν