Κάθε ψυχοθεραπευτής ακολουθεί μια συγκεκριμένη προσέγγιση, στην οποία έχει ειδικευτεί μετά το βασικό του πτυχίο στην ψυχολογία.

Στην δική μου περίπτωση, η προσέγγιση που ακολουθώ ονομάζεται «Αφηγηματική θεραπεία & Κοινοτική Πρακτική» (Narrative therapy & Community Work). Παρά το γεγονός ότι η Αφηγηματική Ψυχοθεραπεία είναι ιδιαίτερα δημοφιλής κυρίως στις σκανδιναβικές χώρες, στην Αυστραλία και την Αμερική, στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια φαίνεται να εμπνέει ολοένα και περισσότερο την δουλειά των επαγγελματιών ψυχικής υγείας.

Είμαι η πρώτη στην Ελλάδα (αλλά είμαι σίγουρη ότι θα ακολουθήσουν κι άλλοι αξιόλογοι συνάδελφοι) που ολοκληρώνει το ανώτερο πανεπιστημιακό επίπεδο σπουδών στην Αφηγηματική Ψυχοθεραπεία (από το Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης σε συνεργασία με το Dulwich Center, το εκπαιδευτικό κέντρο που εισηγήθηκε διεθνώς αυτή τη ψυχοθεραπευτική & κοινοτική προσέγγιση).

 

Αφηγηματική Προσέγγιση

Η Αφηγηματική Ψυχοθεραπεία και Κοινοτική Πρακτική αναπτύχθηκε αρχικά από την συνεργασία μεταξύ του Michael White στην Αυστραλία και του David Epston στην Νέα Ζηλανδία. Σήμερα ασκείται σε ολόκληρο τον κόσμο, όπως και στην Ελλάδα από πιστοποιημένους αφηγηματικούς θεραπευτές.Michael White-3

Προέρχεται από μία πληθώρα πρωτοπόρων και περίπλοκων θεωρητικών τοποθετήσεων στη φιλοσοφία, την κοινωνική και ιστορική έρευνα και την κοινωνική ανθρωπολογία και είναι μια θεραπεία που συνδέεται με την κονστρουξιονιστική παράδοση σκέψης.

Πρόκειται για μια μη ενοχοποιητική και μη παθολογικοποιητική προσέγγιση στην θεραπεία η οποία τοποθετεί τους ίδιους τους ανθρώπους ως ειδικούς για την ζωή τους. Η Αφηγηματική θεραπεία κατανοεί τα προβλήματα ως ξεχωριστά από τους ανθρώπους και υποθέτει ότι οι άνθρωποι διαθέτουν μια πληθώρα από ικανότητες, αξίες, πιστεύω, προθέσεις, ελπίδες που μπορούν και συμβάλλουν ώστε να τροποποιήσουν την σχέση τους με τα προβλήματα.

Σύμφωνα με την αφηγηματική κοσμοθεώρηση, στην προσπάθειά μας να κατασκευάσουμε το νόημα των βιωμάτων μας, της ταυτότητάς μας και του κόσμου γενικότερα συντηρούμε ή συνθέτουμε ιστορίες. 'Ετσι, οι ζωές των ανθρώπων οργανώνονται γύρω από τις ιστορίες που λένε οι ίδιοι για τους εαυτούς τους ή τις ιστορίες που κατασκευάζουν άλλοι για εκείνους. Όλες αυτές οι ιστορίες κατασκευάζονται εν μέσω ευρύτερων αφηγήσεων που συνθέτουν τα κοινωνικά, πολιτικά και διαπροσωπικά πλαίσια ζωής.

Η συμμετοχή μας στον κοινωνικό κόσμο μας τοποθετεί σε ποικίλλες σχέσεις δύναμης.  Αυτό το περίπλοκο μείγμα από εμπειρίες προνομίων & περιθωριοποίησης επηρεάζει σημαντικά την ζωή μας, την ταυτότητά μας, τις πεποιθήσεις μας, την δράση μας.

Oι αφηγηματικοί θεραπευτές βοηθούν τους ανθρώπους να βλέπουν το πρόβλημα μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της ζωής τους. Στο επίκεντρο της θεραπευτικής κουβέντας τοποθετείται ο ρόλος που διαδραματίζουν ευρύτερες κατασκευές φύλου, εθνικότητας, κουλτούρας, τάξης, γνώσης, ηλικίας, σεξουαλικού προσανατολισμού στην επιβίωση ιδεών και πρακτικών που συντηρούν τα προβλήματα στην ζωή των ανθρώπων.

Οι ιστορίες έχουν πραγματικά & αισθητά αποτελέσματα στον τρόπο που βιώνουμε τον εαυτό μας, τις σχέσεις μας, που κάνουμε επιλογές και διαμορφώνουμε την ζωή μας.

Οι αφηγηματικοί θεραπευτές συμβάλλουν στην συν-διερεύνηση της σημασίας που έχουν για τους θεραπευόμενους οι ιστορίες που φέρνουν, των επιπτώσεων που αυτές ο ιστορίες έχουν για την ζωή και τις σχέσεις τους, καθώς και των διαφόρων πλαισίων μέσα στα οποία διαμορφώνονται και συγγράφονται.david-epston ok2

Συχνά οι εμπειρίες των ανθρώπων πολιορκούνται από τις ιστορίες των προβλημάτων (π.χ ακούμε για ιστορίες τραύματος, κακοποίησης, αποτυχίας, ενοχοποίησης, ανεπάρκειας κ.τ.λ), οι οποίες παρασύρουν τους θεραπευόμενους σε μια ισχνή περιγραφή του εαυτού τους, των σχέσεών τους, των δυνατοτήτων ή προοπτικών τους (π.χ «είμαι ένας προβληματικός άνθρωπος που αποτυγχάνει στις προσωπικές του σχέσεις»). Αυτές οι ιστορίες διεκδικούν την κυριαρχία στην διαμόρφωση της ζωής των ανθρώπων και συχνά τους απομακρύνουν από δικούς τους προτιμώμενους τρόπους ύπαρξης και συσχέτισης.

Οι θεραπευτικές συζητήσεις αναδεικνύον τις (μικρές ή μεγάλες) εξαιρέσεις στις ιστορίες των προβλημάτων που φέρνουν οι άνθρωποι. Πρόκειται για γεγονότα, στιγμές, βήματα, σκέψεις, προθέσεις, ίχνη δράσης που αναλαμβάνουν οι άνθρωποι και έρχονται σε αντίθεση ή βρίσκονται έξω από την περιοχή της προβληματικής ιστορίας.

Αυτές οι «φωτεινές στιγμές» λειτουργούν ως δίοδος για την ανάπτυξη πλούσιων εναλλακτικών ιστοριών ταυτότητας, ζωής και σχέσεων. Για παράδειγμα, πυκνές ιστορίες επιβίωσης ή αντιμετώπισης αντιξοοτήτων, ιστορίες σχετικά με τις ιδιαίτερες ικανότητες ή γνώσεις των ανθρώπων από την εμπειρία της ζωής τους, ιστορίες υπεράσπισης σημαντικών για εκείνους αξιών, ιστοριες σύνδεσης ή αμοιβαίων συνεισφορών με σημαντικούς άλλους, ιστορίες αντίστασης απέναντι σε κοινωνικά αποδεκτούς, αλλά όχι συμβατούς με τις προτιμήσεις και αξίες μας, τρόπους ύπαρξης που υποστηρίζονται από κατασκευές φύλου, φυλής, τάξης, κουλτούρας, γνώσης, ηλικίας, ιστορίες διαμαρτυρίας απένατι σε ιδέες και πρακτικές που θεωρούνται «δεδομένες» κ.τ.λ.αφηγηματικη προσεγγιση ok

Η ζωή του ανθρώπου δεν διαμορφώνεται από μια και μόνο ιστορία (π.χ την προβληματική) αλλά είναι πολυ-ιστορική.

Ιστορίες αντίστασης απέναντι στις επιπτώσεις των προβλημάτων πάντοτε υπάρχουν διαθέσιμες, ανεξαρτήτως της ηλικίας του ενδιαφερόμενου (ακόμα και τα πολύ μικρά παιδιά) ή της έντασης/πολυπλοκότητας/μορφής του προβλήματος.

Οι θεραπευόμενοι έρχονται σε επαφή με νέους & διαφοροποιημένους τρόπους κατανόησης του εαυτού, των σχέσεων και της ζωής τους, ανακτώντας σταδιακά όλες αυτές τις παραμελημένες πλευρές των εμπειριών τους, που επισκίαζε η ιστορία του προβλήματος.

Την στιγμή που οι κυρίαρχες προβληματικές ιστορίες αποπροσανατολίζουν τους ανθρώπους από τους προτιμώμενους τρόπους ζωής τους, οι θεραπευτικές συζητήσεις διευκολύνουν την σύνδεση με σημαντικές φιγούρες και την πλούσια ανάπτυξη των εναλλακτικών ιστοριών, αναδεικνύοντας τις ικανότητες, αποθέματα, προτιμήσεις, γνώσεις ζωής, προθέσεις, αξίες, πεποιθήσεις, σκοπούς, επιδιώξεις, αφοσιώσεις, εμπνεύσεις, όνειρα, αφοσιώσεις των ενδιαφερόμενων.

Αυτή η προσωπική ατζέντα της ταυτότητας των ανθρώπων γίνεται κατανοητή ως ιδιαίτερη για τον καθένα, πολύτιμη & μοναδική.  

Οι νέες προοπτικές ταυτότητας & δράσης διευκολύνουν τους θεραπευόμενους να επανακτήσουν την ζωή & τις σχέσεις τους από τα προβλήματα. 

Μια από τις κεντρικές ιδέες της Αφηγηματικής θεραπείας είναι ότι: Οι άνθρωποι δεν είναι το πρόβλημα. Οι άνθρωποι βρίσκονται αντιμέτωποι με προβλήματα, τα οποία επιδρούν σε αυτούς & την ζωή τους. Από την άλλη, τα ίδια τα προβλήματα μπορούν και γίνονται αντικείμενο της επιρροής των ανθρώπων. 

problems ok

Η εξωτερίκευση των προβλημάτων από τον «εσωτερικό κόσμο» των ανθρώπων ή της οικογένειας ως σύνολο, επιτρέπει θεραπευτές και θεραπευόμενους να δουλεψουν συνεργατικά προκειμένου να μετατρέψουν τα προβλήματα (και όχι τον ίδιο τον θεραπευόμενο ή την οικογένεια), σε αντικείμενο διερεύνησης & επιρροής από τους θεραπευόμενους.

Ο ενδιαφερόμενος προσκαλείται να πάρει θέση ως προς το είδος της σχέσης που επιθυμεί να αναπτύξει με το πρόβλημα.

Η Αφηγηματική Θεραπεία καθώς θεωρεί τον ίδιο τον ενδιαφερόμενο ως ειδικό για την ζωή του, προσφέρει τρόπους ώστε θεραπευτής & θεραπευόμενος να εργάζονται μαζί γύρω από την εμπειρία του δεύτερου, αντί ο θεραπευόμενος να αντιμετωπίζεται ως αντικείμενο αξιολόγησης ή διάγνωσης με βάση την «ειδική» γνώση.

Επιπλέον, δίνεται ιδαίτερη προσοχή & μέριμνα στον ρόλο των κυρίαρχων κοινωνικών αφηγήσεων και ιδεών. Οι ενδιαφερόμενοι προσκαλούνται να εντοπίσουν, να αξιολογήσουν, να αμφισβητήσουν και να αντισταθούν σε νόρμες & κανονιστικές αξιολογήσεις όταν αυτές έχουν επιβαρυντικές επιδράσεις στην ζωή των θεραπευόμενων, παρόλο που ως αντιλήψεις διεκδικούν ισχυρή παρουσία στη σύγχρονη δυτική κοινωνία.

Οι αφηγηματικές συζητήσεις μπορούν και διαπραγματεύονται όχι μόνο προσωπικές αλλαγές αλλά και την ανάληψη κοινωνικής και πολιτικής ευθύνης μέσω της επανασύνδεσης των θεραπευόμενων με τις προτιμώμενες κοινωνικές τους αξίες.

Οι θεραπευτές προσκαλούν τους ανθρώπους σε μια ιδιαίτερη χρήση της γλώσσας ή μερικές φορές σε μια προσωποποίηση των προβλημάτων τους. Αυτού του είδους οι πρακτικές συχνά συνδέονται με χιούμορ και διάθεση παιχνιδίσματος σε συνδυασμό πάντοτε με την απαραίτητη προσοχή και φροντίδα. Έτσι το θεραπευτικό ταξίδι σε πολλές περιτπώσεις μετατρέπεται σε μια εξαιρετικά ευχάριστη και ανατρεπτική διαδικασία συν-έρευνας!

anoixi-ok

Η αφηγηματική θεραπεία απευθύνεται σε άτομα, οικογένειες, ζευγάρια, ομάδες, οργανισμούς, ευρύτερες συλλογικότητες για την αντιμετώπιση κάθε είδους προβλήματος που μπορεί να τους απασχολεί.

Ενδεικτικά θέματα: ψυχώσεις (π.χ σχιζοφρένεια), κατάθλιψη, άγχος, πανικός, διατροφικές διαταραχές, τραυματικές εμπειρίες, αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές, εθισμοί σε ουσίες, τυχερά παιχνίδια, ίντερνετ, ψυχοσωματικά συμπτώματα, πένθος & απώλεια, αρνητική αίσθηση εαυτού, μοναξιά, σημαντικές αλλαγές στη ζωή, κρίσιμες & μεταβατικές φάσεις ζωής, προσωπική ενδυνάμωση, επίλυση διλημμάτων ή λήψη αποφάσεων, ζητήματα διαπροσωπικών σχέσεων, σεξουαλικές δυσκολίες, ζητήματα στις σχέσεις γονέων-παιδιών, προβλήματα καθημερινότητας/ εργασίας/ σχολείου.

Οι Αφηγηματική προσέγγιση μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε συνεδρίες μέσω skype καθώς και στις παραδοσιακές «πρόσωπο με πρόσωπο» συνεδρίες.

Αν ενδιαφέρεστε να μάθετε περισσότερα σχετικά με τη Αφηγηματική θεραπεία, αν έχετε επιπλέον απορίες ή χρειάζεστε διευκρινήσεις, παρακαλώ επικοινωνήστε μαζί μου.